1913’ten itibaren Kürdistan’daki nüfuzlu Kürt din adamları/aşiret reisleri ve Ermenilerin temsilcileriyle yaptığı görüşmlerin sonucunda destek sözü alan Molla Selim, Bitlis Kürt milli hareketini 8 Mart 1914’te başlatmıştı. Hareketin liderleri olan Şeyh Şehabettin Geyda medresesinin Şeyhi, Seyyit Ali medresenin idari işlerinden sorumlu ve Molla Selim’de Şeyhin Halifesi olarak biliniyordu. Osmanlı hükümeti hareketin liderleri hakkında bilgi edinmek için, Dahiliye nezaretinden Bitlis valiliğine telgraflar çekiyordu. “Şeyh Şehabettin ve Seyyid Ali hakkında ne gibi malumat mevcuttur?...Ne gibi esasat ve ilcaata ve dereceye kadar, hangi cihetlerde harekata lüzum hissolunuyor..”(B.O.A. DH-ŞFR. no, 39/208). Ayrıca Osmanlı hükümeti, Molla Selim’in tutuklanması için emir verince, Molla Selim Hizanda Jandarmalar tarafından tutuklanmış ve Bitlis’e götürülürken, yolda Kürtlerin jandarmaya yaptıkları bir baskın ile kurtarılmıştı. Bunun üzerine Molla Selim, hareketi geniş bir alana yayma kararı almıştı.Bitlis valisi Mazhar Bey’de, hareketin büyüklüğü karşısında başarılı olamayacağını anlayınca, civar bölgelerden ve Erzincan’dan askeri yardımlar istemişti. Van Valisi Tahsin Bey ise,Dahiliye Nezaretine gönderdiği şifrelerde, Kürt milli hareketini,irticai bir hadise olarak rapor ederek, ayrıca şu bilgilere de yer vermişti;“Şeyh Şehabettin, Seyyid Ali ve diğer mesayihin Van vilayetindeki aşiretleri kışkırtmak için haberler saldıkları ve bu işin perde arkasında da Rusya’nın olduğunu..,Vali Mazhar Bey’in beceriksiz biri olduğunu ve eğer zamanında müdahele yapılmazsa bu gidişle bir Kürt Meselesinin çıkacağını.., rapor ederek, Molla Selim hakkında da şu belirlemeyi yapmaktadır:“Halife Selim’in bir sene evel İstanbul’da Seyit Abdulkadir‘e misafir olması ve Kamil Paşa’nın sukutuyla Bitlis’e avdet etmesiyle bu defa adeta ref-i liva-yı irtica eylemesi pek munasebettardır..”(B.O.A. DH-KMS, 16/30 Belge no,3)

Dahiliye Nazırı Talat Paşa,Tahsin Bey’in raporlarını ciddiye alarak şu cevabı vermişti; “Bitlis’te birşeyler kaynamakta olduğu ve Mazhar Bey’in zaaf gösterdiğini ben de hissediyorum.Tedbir olarak Muş ve Van’dan biraz asker gönderdik. Erzincan’dan da bir alay sevki mukarrerdir. Mazhar Bey’in yerine Mustafa Abdulhalik (Renda) Bey’i vekaleten veya asaleten tayinde isabet görürmüsün ve başka hatırına gelen tedabir varmıdır?..”(BOA. DH-KMS.16/30. Belge no,1/1-2). Talat Paşa’nın bu şifresi üzerine,Tahsin Bey Dahiliye Nazırına çektiği (BOA.DH-KMS 16/30 Belge no,4) şifrede Kürdistan’daki olayları ve alınması gereken tedbirleri genişçe rapor etmektedir. Merkezi hükümet Van Valisi Tahsin Bey’in istekleri doğrultusunda kararlar alarak, hareket etti. Mala Selim hareketini bütün askeri tedbirlere rağmen önleyemeyen İttihatçılar, Tahsin Bey’in önerisiyle (BOA KMS. 19/27 no,2 belgesine göre) nüfuz sahibi Kürtlerden bazılarının hediye ve para ile hükümete taraftar olmasını sağlamak, ahali ve memurlardan bazılarını başka yerlere mecburi iskana tabi tutma siyasetini devreye sokmuşlardı. Bitlis’in bütün civar bölgelerini ele geçiren Molla Selim, Bitlis merkez sınırlarına dayanması, İttihatçıları daha çok telaşlandırmış,Van, Diyarbakir, Harput ve Erzurum’daki yetkililere şifreli telgraflar çekerek, Bitlis vilayetinden gelebilecek tehlikelere karşı zamanında tedbir alınması istenmekte idi (BOA. DH-ŞFR. 39/173). Molla Selim hareketinin bütün Kürdistan illerine yayılacağı korkusuna kapılan Osmanlı hükümeti, bölgedeki adamları aracılığıyla, sıkı istihbarat bilgisini istemekte idi. Örneğin; Erzurum Vilayetine çekilen bir telgrafta;”o havali kürtlerinde ve alelhusus Kiğı ve mülhakatında bir hareket-i mahsus olub olmadığının işarı...” istenmekteydi (BOA.DH-ŞFR. 39/178).

Molla Selim 12 Nisan’da Bitlis vilayetini de ele geçirerek, hükümet birliklerini yenilgiye uğratmıştı. Bunun üzerine Enver Paşa 9.Kolordunun bölgeye sevkedilmesini emretmişti. Diğer taraftan, daha önce Molla Selim ile anlaşan nüfuz sahibi Kürt ve Ermeni temsilcilerin sözlerini tutmayarak, saf değiştirmeleri, İttihatçıları cesaretlendirmişti. Örnegin: İttihatçılar,

“Bitlis Hadisesinde iyi niyetleri görülen bazı zevatın nişanla taltif edilmeleri için Padişah’a müracaat etmiş ve 12 Mayıs 1914’te İrade-i Seniyye almışlar idi (BOA.DH-ŞFR.21/551). İrade-i Seniyyede Molla Selim’e ihanet ettikleri için ödüllendirilen Kürtler hakkında şu bilgiler veriliyordu:“Bitlisli Hacı Necmeddin Efendizade Şemsettin ve Bitlis’te mukim Küfrevi Şehizade Şeyh Abdulbaki, ve Hacı Fazıl Efendizade Şeyh Mehmet ve Şeyh Fethullah Efendizade Şeyh Alaeddin ve Norşin’de mukim Şeyh Ziyaeddin Efendilere beşinci rütbeden Mecid-i Nişan-ı alisi ita edilmiştir”(BOA. DH-ŞFR. Belge no,4).

1914 Mayıs ayında sözünü tutmayan nüfuz sahibi Kürtlerin ihanetine uğrayan Mala Selim (Molla), Şeyh Şehabettin, Seyyid Ali ve hareketin diğer lider kadrosu tedbir olarak Bitlis’teki Rus Konsoloshanesine sığınmak zorunda kalmışlar idi. Osmanlı hükümeti, Rusya nezdinde girişimlerde bulunarak Kürt liderlerin kendilerine teslim edilmesini istiyordu. Ruslar Kürt liderleri pazarlık konusu yaparak, Trabzon’daki Rus ajan ve subayların bırakılması karşılığında, Molla Selim ve adamlarını teslim edebilceklerinin işaretlerini veriyorlardı. Ve bu konuda anlaştıkları biçiminde güçlü kanıtlar mevcuttur (BOA.DH-SFR.40/18). Rusların bu durumunu farkeden Şeyh Şehabettin beraberinde 6 kişi ile birlikte Rus Konsolosluğunu gizliden terkederek kaçmış, daha sonraları Kafkasya sınırlarında yakalanarak, katledilmişti. 1914’te Ruslar tarafından İttihatçılara teslim edilen Mala (Molla) Selim ve arkadaşları, İttihatçılar tarafından öldürüldüler. Ayrıca Bitlis’te Divan-i Harbi mahkemesi kurularak bütün Kürt liderler hakkında idam kararları verilmiş, yakalananların çoğu idam edilmişti. Geriye kalanlar ise, Arap çöllerine ve Anadolu’nun çeşitli şehirlerine sürgün edilmişlerdi. 1915 Ermeni tehcirinden önce, Kürtler 1914’te Bitlis’te tehcir ve katliam uygulamalarına maruz kalmışlar idi. Bilim araştırmalarında bu konunun gündeme getirilmemesi düşündürücüdür.

Sonuç olarak, 1914 Bitlis Kürt milli hareketi hakkında ortaya çıkan belgelere bakılırsa, hareketin çok geniş siyasal boyutlara sahip olduğu anlaşılmaktadır. Mala Selim’in liderliğinde Bitlis’te ortaya çıkan Kürt milli hareketi, detaylıca incelendiği taktirde, günümüzdeki Kürt iç ve dış siyasal ilişkilerine önemli oranda katkı sunacağını düşünüyorum.