Li Tirkiyeyê, rewşa rojnamevan û rojnamevaniyê di haleteke xirab de ye; binçavkirin û zîndankirin, sansûr, darazandin, êriş û geflêxwarin gihîştiye asta herî bilind.

Li gor ku ji rapora 3 mehî ya ji aliyê medya azad û rojnamevaniya serbixwe ya xeta nûçeyan hatiye belavkirin, li Tirkiyeyê rojnamevan û rojnamevanî di nav aloziyek mezin de ne û li gelek asteng û êrişên tund rûbirû dimînin. Êriş û astengiyên li pêşiya bicîanîna amadekirina nûçeyên serbixwe û azad nekêmbûye, lê zêdebûye.

Li gor ku ji vê raporê hatiye ragihandin, em dixwazin di bin çend sernivîsan de vê rewşa van rêzbikin.

Êriş û Geflêxwarin

Ji ber ku di dema bicîanî û rêzkirina nûçeyên rojnamevanî û TV yan de êrîş û gef li wan hatiye xwarin rojnamevan û nûçegihanên yên wek ji ajansa CIHANê Lutfu Aykût, Fetûlah Akpinar, ji rojnama AKŞAMê Bulent Tatogulari û Sercan Aytîş û peyamnêrê Ajansa Anatoliyê Cem Ozdel hatine birîndarkirin. Ji nûçegihanê Kanal-7 Ebdilah Bîçer, rojnamevan û pêşkêşkerê televîzyonê Metîn Ûca, nûçegihanê rojnama Miliyetê Tolga Şardan, girênendeyê giştiyê televîzyona Batı-Tv Ergun Başkaya, nûçegihanê rojname Expres Huseyîn Gezoglû û Zenûre Can, nûçegihanê rojname Lidya Haber Ozer Yilmaz tûşî êrişekî tund hatin û xedar birîndar bû.

Binçavkirin û Zîndankirin

Li Tirkiyeyê rojnamevan û nûçegihanê ragihandinê her tenê bi êriş û astengan namînin, tên binçavkirin û zîndankirin jî. Di nav van 3 heyvên dawî de hêjmarek mezin rojnamevan û karmendên ragihandinê hatine binçavkirin û paşê hatine zîndankirin. Nûçegihanê Ajansa Dîcleyê ya bajarê Dersîmê Ruştu Demîrkaya, girênendeyê giştî ya rojnema Ozgur Gundem Huseyîn Akyol herweha nûçegihanê DIHA Evîn Dengîz û Nesîm Yazar hatin binçavkirin û paşê hatin zîndankirin. Girênendeyê giştiyê rojnema Ozgur Gundemê Huseyîn Akyol paşê hat berdan.

Dawalêvekirina Rojnamevanan

Ji ber bîr û boçînên wan û navaroka nûçeyên wan, li gelek rojnamevanan û nivîskarê rojnaman bi îdaya cezakirinê dawa hatine vekirin.

Ji ber ku karîkatorîstê rojnama Evrensel Sefer Selvî derheqê Serokwezîr Tayîp Erdogan de karîkatorek xêzkiriye bi 10 hezar YTL dawa tazmînata manevî hatiye vekirin. Ji ber ku nivîskar û xwediyê weşanên Belge Ragip Zarakoglû, ji ber ku pîrtûka Prof.Dr. Dora Sakayanê bi navê “Jînengeriya Serpêhatiyên Ermeniyek û destnivîsên rojaneya Îzmîrê ya Garabet Haceryan” û pîrtûka George Jerjian ya bi navê “Dê rastîn me ber bi azadiyê bibe”, weşandiye hat darezandin û ji bo her du dawayan 13,5 cezayê zîndankirinê tê xwestin. Herweha nivîskarê rojnama BÎRGUN Yalçin Ergundogan ji ber ku di nivîsek di xwe de bi îdaya ku hakaretê li serokê BTPê Haydar Baş kiriye derheqê wê de dawa hat vekirin û 5 hezar YTL tazmînat tê xwestin.

Herweha li rojnamevan û nivîskarên wek Ebdirahman Dîlîpak nivîskarê rojnama VAKİTê, xwediyê rojnama Tûncelî ya Mûnzûrê Huseyîn Akgun, nivîskarê kovara hefteyê ya TEMPO Enîs Mazhar Kayman û Nebahat Baglaz, nivîskarê RADİKALê Mûrat Belge, Îsmet Berkan, Halûk Şahîn, Erol Katircioglû, nivîskarê rojnama MİLLİYETê Hasan Cemal, hiqûqnas Hasîp Kaplan, nivîskar Perihan Magden, xwediyê weşanên EVRENSELê Songul Ozkan, girênendeyê giştiyê rojnama AGOSê Hrant Dînk, nivîskarê rojnama MİLLİ Mehmet Şevket Eygî, nivîskarê rojnama RADİKALê Yildirim Turker, nivîskarê rojnama CUMHURİYETê Tûrhan Selçûk, nivîskarê rojnama RADİKALê Mûrat Yetkîn, Neşe Duzel, xwediyê weşanên DOZê Elî Riza Dûral, dawa hatine vekirin û hatine darezandin.

Dadgeha Mafê Mirovan ya Ewrûpayê…

Li Tirkiyeyê gelek rojnamevan û nivîskar, siyasetmedar an hemwelatî, ji ber ku ji aliyê hêzên

dewletê ve êriş û êşkence hatiye kirin an mafên wan ên kesatî an neteweyî hatine binpêkirin serî li dadgeha mafê miravan ya Ewrûpayê dan e û Tirkiye di vê derbarê de bi dana cezayê pere hatiye mehkûmkirin.

Di vê derbarê de xwediyê rojnama Ozgur Bakiş Hasan Denîz ji ber ku mafê wî yê îfadekirinê hatiye ihlalkirin serî li dadgeha mafên mirovan ya Ewrûpa da û Tirkiye hat mahkûmkirin. Herweha, ji ber ku rojnama Yenî Evrensel li beşek herêma Tirkiyeyê belavkirina wî hatiye qedexekirin, serlêdana berpirsiyarê vê rojnamê Fevzî Saygili û Tûncay Seyman hat qebûlkirin û Tirkiye bi 6.500 Eûro hat cezakirin, serlêdana serokê Komeleya Çandî û Hunerî ya Dêrsîmê Selman Yeşîlgoz û endamê wî Elî Firîk hat qebûlkirin û Tirkiye16.000 Eûro hat cezakirin.

Herweha, Dadgeh ji ber ku Tirkiye, mafê îfadekirina azad ihlalkiriye, bi giştî bi 33 hezar euro, cezayê pere dane me. Ji ber ku di xeberda û nivîsên xwe de xwestine pênasa kurdî bê naskirin, serlêdana parlementên DEPê ya Mahmut Alinak , Siri Sakik Ahmet Turk û ya Hatîp Dicle hat qebûlkirin û Tirkiye bi giştî di vê dawayê de 51 200 hezar Euro mahkûm bû.