Evdırehim Rehmi ji dı helbesteka xwe da deng lı Kurdek kıriye û bı vê maneyê weha ci daye vê peyvıkê:

“Dê heta kengê xulam bi tu dı bın pıştiyan hemal!

Şev me bûrand, Roj derket, rabe ca em çine mal”.

Şêx Tahırê Mayi ji bı vê maneyê ev peyvık weha bı kar aniye:

“Mın got’ê heta kengê weha jar û zelil bım!

Karê xwe bıke, mın vı te ra ceng û cidal e”.

“Cidal” Erebi ye, yani têkoşin.

Peyvıkê bı vê maneyê dı peyveka pêşiyan da ji weha ci gırtiye: “Me kengê gotiye hespê te ker e!”

Ev peyva pêşiyan jı kesên wısa ra tê gotın ku tavıl dılgıran dıbın û bê semed dıxeyıdın.

3– Jıbo nişandana mubalexeyê dı dırêjiya demê da bı kar tê anin. Dema kesek bıxwaze dı heqê tıştek da demeka dırêj bıde zanin û dı dırêjiya wê demê da mubalexe bıke, vê peyvıkê bı kar tine. Mesela, kesek jı keseki di ra dıbêje “Jı kengê ve ez riya te dıpêm; tu çıma nehati!” Yani jı demeka dırêj ve ez riya te dıpêm *

Vê peyvıkê dıgel kırara “hebe”yê û bı awayê “kengê hebe”, dı idyomeka Kurdi da ji ci gırtiye. Ew idyom bı mana “dı dûwayiyê da, dı paşiya hemi rewşan da” bı kar tê anin. Dema kesek bıxwaze bıde zanin ku dı dûwayiyê da, dı paşiya hemi rewşan da bûyerek dê bıqewıme, tıştek dê bê meydanê, ew kes jıbo dayına wê maneyê vê idyomê bı kar tine û dıbêje “Kengê hebe dê weha bıbe”.

Vê idyomê dı straneka geli ya evinê da, ku navê wê “Gulê” ye, jı devê Heci Mûsa Begê Xwêti weha ci gırtiye:

“Heci Mûsa Begê dıgo Gulê, narinê, sıbe ye, lê, xweş sıbe ye

Daxwaza dılê mın ev e ku ez rabım bêm hında te û maç kım
hınarên rûyê teye

Paşê, ez bımırım ji ne xem e, mırın emrê Xwedê ye, kengê hebe
qebra tari jıxwe mala me ye”.

“KEREM KE”, NE “FERMO”

Wek ku berê ji dı “Kuncê Zımên” da bı hın munasebetan me nıvisibû, carna mırov dıbine ku hın peyvıkên Kurdiya jêrin jı aliyê hın Kurdên jorin ve bı kar tên anin. Tê zanin ku hın Kurdên jorin, wısa bawer dıkın ku hemi peyvıkên Kurdiya jêrin lı Kurdiya jorin tên û bı wê baweriyê gelek peyvıkên Kurdiya jêrin bı kar tinın..

Lê belê, wek ku berê ji me dabû zanin, nabe ku mırov her peyvıkeka Kurdiya jêrin wek qalıbeki hazır bıgıre û dı Kurdiya jorin da bı kar bine. Lewra hın jı wan peyvıkan lêhati ne, lı awa û bıngehokên Kurdiya jorin tên; hın jı wan ji lênehati ne, lı awa û bıngehokên Kurdiya jorin nayên. Eşkera ye ku karanina peyvıkên wısa, dı zımên da têkılhevi peyda dıke. Jı ber wi semedi, nabe ku peyvıkên wısa bı kar bên anin.

Yek jı wan peyvıkên lênehati ji “fermo” ye. Mırov gelek caran dıbine ku ev peyvık jı aliyê hın Kurdên jorin ve hem dı peyvinê da, hem ji dı nıvisinê da bı kar tê anin.

Lê belê “fermo” dı Kurdiya jorin da tune. Ew peyvık ne dı peyvina gel da heye, ne ji dı edebiyata Kurdi ya klasik û folklora Kurdi da ci gırtiye. Her weha, ew peyvık lı awa û bıngehokên rêzımani yên Kurdiya jorin nayê ji. Weha:

Ev peyvık jı peyvıka “ferman”ê hatiye çêkırın. “Ferman” naveki neberçav e; “fermo” ji wek kırareka (Ş’l) fermana yekser, dı Kurdiya jêrin da jı wi navi hatiye çêkırın. Lê belê dı Kurdiya jorin da jı navê “ferman”ê kırar nayên çêkırın.

Lewra dı Kurdiya jorin da jı hın navan kırar tên çêkırın, jı hın navan ji nayên çêkırın. Mesela, jı navê “pırs”ê kırara “pırsin”ê bı hemi formên xwe tê çêkırın û tê gotın “mın pırsi”, “tu dıpısi”, “ew dê bıpırse”, “bıpırse”, “bıla bıpırse” û wd. Her wısa, mesela, jı navê “ger”ê ji kırara “gerin”ê bı hemi formên xwe tê çêkırın û tê gotın “ez geriyam”, “tu dıgeri”, “ew dê bıgere”, “bıgere”, “bıla bıgere” û wd.

Lê jı navê “ferman”ê çu kırarek nayê çêkırın û nayê gotın “mın fermand”, “tu dıfermini”, “ew dê bıfermine” û wd; jıbo dayına maneyên wısa tê gotın “mın ferman kır”, “tu ferman dıki”, “ew dê ferman bıke” yan “mın ferman da”, “tu ferman dıdi”, “ew dê ferman bıde” û wd. Wek ku tê zanin, awayeki ku dı zımên da tune, mırov neşê bı zorê wi awayi lı zımên bar bıke.