Pirsgirêka zarok, kêşeyeka navnetewî ye.

Meriv dikare bêje, li ser rûyê erdê welatek nîne, ku têda pirsa zarok nebe.

Kêşeya zarokan, bi gor zirufên her welatî, bi rengên cur be cur xwe nişan dide.

Yek ji wan kirîn û firotina zarokan wekî objeyên seksî ye.

Bi kar anîna zarok di şeran da kêşeyaka din ya mezin e.

“Zarokên tawanbar” jî pirsgirêka giring e.

Hêjmara zarokên, ku di bin qontrola çete û mafya da dizî dikin, tîryak û heroyîn difroşin, meriv dikujin an birîndar dikin, ne kêm in.

Şixulandina zarokan jî kêşeyeka mezin e..

Her çende, destur û qanunên hemu welatan, şixulandina zarok qedexe kiri bin jî, pirsa hanê ber dewam e û di hinek welatan da mezintirîn pirsgirêk, şixulandina zorok e.

Dîroka şixulandina zarokan, an sûdwergirtin ji keda wan gelek kevn e.

Di hemu welatan da şixulandina zorokan hebûye; niha jî berdewam e.

Pêşketî û paşdamayî, ferq nake, kêm bixebitin an zêde, zarok di hemu welatan da dişixulin.

Di welatên peşketî û rojava da, qanunên, ku xebitandina zarok qedexe dikin û mafên wan diparêzîn, têne cî be cî kirinê. Yên ku beravejiya zagonan zarokan didine şixulandinê, rastî cezayên giran tên.

Lê di welatên paşdamayî, wekî hemu zagonên baş, li ser kaxizê dimîne.

Tirkiyê yek ji wan welatan e.

Li Tirkiyê, di pêvajoya Yekitiya Ewropî da, derbareyê mafê zarokan hinek qanun derket.

Lê belê wekî hemu zagonên din, li ser kaxizê man, qasê pêwîst nehatine ci be ci kirinê.

Ji bona vê yêke ye, ku pirsgirekên zarok bi hemu rengên xwe ve, li Tirkiyê berdawam e û roj bi roj jî mezintir û aloztir dibin.

Li Tirkiyê, gelek zanîngeh û rêxistinên siivîl, dezgeyên mîrî, li ser kêşaya zarok û destnişankirina sedemên wê, gelek lêkolin çekirine; gelek rapor belav kirine.

Yek ji wan rapora “Pevajoya Heremî 21 ya Diyarbekîr” e.

Li gor nûçeyê Tirkî, ku di hêjmara çûyî (161) a rojname me da ci girtiye, “Pevajoya Heremî 21 a Diyarbekîr”, bona dest nişankirina keşeyên zarokên Diyarbekirê lêkolin çêkiriye û encama lêkolinê wekî raporek jêr navê “pirsgirêkên zarokan û pêşniyar ji bona çareseriyê wan” da belav kiriye.

Li gor rapora hanê, di warên pişesazî (sanayi), sukê (bazarê), berhevkirina eşqalê (çop, zibil) da, di kuçe û kolanan da 20 hezar zarok kar dikin.

Rapor dide kifşê, ku koçberbûna îcbarî sedemeke giringê vê yekê ye.

Herwekî tê zanin, ji ber şerê kîrêt yê dewleta dagirker yê dijî gelê me, bi sedhêzaran Kurd ciyê bav û kalên xwe bi ci hêştin, hatin li Diyarbekîrê, li bajarên din yên Kurdistanê û metropolên rojavayê bi cî û war bûn.

Yên, ku hatine di Diyarbekîr û metropolên din da bi cî bûne, gundî bûn, feqîr û hêjar bûn. Ji rencberî pêva, tu tişt ji destê wan nedihat. Ji bona vê yekê jî, bêkar û betal man, hêjartir û fêqirtir bûn û dibin. Nikarine û nikarin zarokên xwe bişêynin dibistanê. Zarok jî, bona têrkirina zikê xwe, bona alikariya malbata xwe mecbur man, ku bixebitin, selpak (desmal kaxizi) bifroşin, aşqal berhev kin; dizî bikin û hwd..

Rapora hanê, ligel behs kirina gelek babetên baş û rast, bona çareseriyê jî hinek xal pêşkeş dike, ku xalên maqul in.

Meriv dikare gelek tişt li ser xalên pêşniyarkirî bêje.

Ne babeta nivisarê min ne ev e, ne jî cî ji bona vê karê musaîd e. Lê meriv dikare bêje, xalên pêşniyarkirî, baş û maqul in, lê kêm in.

Bi bawariya min çareseriya hîmlî ya vê pirsê, tenê bi baştirkirina rewşa abori ya navçeyê ve, bi hevahengî û hevkariya sazî û dezgeyên, ku di wî warê da kar û xebat dikin, bi baştir kirina rewşa xebata zarokên karker û perwerde kirinê wan ve, nabe.

Berê her tiştî, ligel xalên pêşniyar kirî, divê pêşiya koçberbûna îcbarî ya Kurdan bê girtinê, yên ku koçber bûne vegerine cî û warên xwe. Bi gotineka din divê pirsa Kurdi li ser bingeha wekhevî bê çareserkirin. Helbet berê rizgariya gel û welat, gelek kar û xebat hene, ku bona baştir kirina rewşa zarokên kuçe û rizgariya wan, divê bêne kirinê. Lê belê divê ji bir nekin, ku heya, ku pirsa Kurd çareser nebe, kêşeya zarokên Kurd jî -çi di kuçe û kolanan da bin, çi di mala bavê xwe da bin- çareser nabe.

Tişteke veşartî nîn e, ku bi rizgarbûna gel û welat hemû keşeyên civakî, aborî û siyasî nişkeva çareser nabin.

Rizgariya welat keşeyên hanê kêm dike, rê li ber çareserkirina hîmlî xweş dike. Çareseriya hîmlî jî bi ava kirina cîvatek li ser bingeha wekhevî damezrandina adelata cîvakî ve mimkun e.

Ezmuna Kurdistana Başûr, nişana vê yekê ye. Di sala 1994-an da li bajarokê Diyana, dîmenek bala min kişandi bû; Li ser diwarek, diruşmek hatibû nivîsandinê: “Divê Xebitindina Zarokan, Bê Qedexe Kirinê.” Di binê vê diruşmê da îmzaya rêxistineke çep hebû, ku ne hewce ye ez navê wê bêjim. Zarokeke 10-11 salî li ber diwarê hanê benzîn difroşt, yekê din sol boyax dikir!..

Min ji wan pirsî: “Rayê we li ser diruşmên hane çî ye?” Bersiva wan, ji rêxistinên çepê hanê rastbîntir bû. Digotin, “êdî çî bikin, birçi bimînin?”

Li Başûr, hikumetên Herêma Kurdistanê hewl didan, îro Hikumeta Yekgirtiyê hewl dide, ku rewşa aborî ya gel baştir be.

Gelek dezgeyên mîrî û sîvîl hene, ku alîkariya zarokan dikin, kar û xebat dikin, daku zarokan ji kuçe û kolanan rizgar bikin.

Lê, rastiyek heye, ku nayê vaşartinê. Hejmara wan ji berê kêmtir be jî, zarok bona alikariya malbata xwe, îro jî kar dikin. Û heta avakirina civatek nû li ser bingeha dadî û wekheviya cîvakî, şixulandina zarokan kêm an zêde wê berdewam be.