Peyvıkeka me ya pırr xweş û gıranbuha heye ku, hem bı taybeti jıbo karê fêrkırınê, hem ji bı gışti jıbo nişandana rêzdariyê bı kar tê anin. Ew peyvık “mamosta” ye. Mırov gelek caran dıbine û dıbıhize ku ew peyvık jı aliyê hın kesan ve, bı awayê “mamoste” bı kar tê anin. Lê belê ew awa ne rast e; awayê rast mamosta” ye.

Dı vi beşê “Kuncê Zımên” da me dıvê em berê awayê sazkırına vê peyvıkê jêkve (tehlil) bıkın û dı heqê beşeki wê da jı edebiyata Kurdi ya klasik û jı folklora Kurdi hın minakan jı xwendevanên berrêz ra pêşkêş bıkın. Paşê ji em’ê her du maneyên peyvıkê bıdın zanin. Weha:

Ev, peyvıkeka sazber e, jı navê “mam” û salıxnavê (sifet) “hosta” hatiye sazkırın. Bı wi awayi, eslê peyvıkê “mamhosta” ye û awayê sazkırına wê, “mam+hosta=mamhosta” ye. Jıbo sıvıkkırına peyvıkê, dı sazkırınê da tipa “h”yê jı serê salıxnavê “hosta” ketiye, bı wi awayi peyvıka sazber bûye “mamosta”.

Dı vê peyvıka sazber da, beşê ku rola sereke dıleyze û mana sereke dıde, “hosta” ye. Ew peyvık ji “hosta” ye, ne “hoste” ye.

Ev peyvık yani “hosta”, peyvıkeka pırr kevn e û reha wê dıgije zımanê Pehlewi, ku jêdera zımanên Kurdi û Farısi bûye. Peyvık dı zımanê Pehlewi da “ostat” bûye; dı Farısi da bûye “ustad”, dı Kurdi da ji bûye “hosta” û dı zımên da wısa, yani bı awayê “hosta” bıci bûye.

“Mamosta” bı xwe, dı edebiyata Kurdi ya klasik û folklora Kurdi da ci negırtiye. Lê peyvıka wê ya 2’yan “hosta”, hem dı edebiyata klasik da, hem ji dı folklorê da ci gırtiye û dı her duyan da ji bı awayê ”hosta” bı kar hatiye anin, ne bı awayê “hoste”.

Ev peyvık yani “hosta”, çar maneyan dıdêre, çar maneyên wê hene; ew her çar mane ev ın:

1– Kesê têr zana û pıspor; kesê ku dı karek da, dı hunerek da, dı zaniyariyek da têr zana ye û pıspor e, tam ehlê wi kari û wi tışti ye.

Hozanê gewre Melayê Cıziri dı helbesteka xwe da deng lı Xwedê kıriye û dı heqê wi da ev peyvık bı vê maneyê weha bı kar aniye:

“Subhan jı te şahê celal
hostayê pırr qudret lı bal”.

“Şahê celal” yani şahê gewretiyê, şahê mezınatiyê; “qudret” yani hêz, tawan; “celal” û “qudret” Erebi ne.

2– Kesê ku dı karek da, dı tevgerek da pıspor e, baş jı heqê wi kari yan wê tevgerê derdıkeve. Mesela, kesek dıbêje “Hışmend, dı amadekırına semineran da hosta ye” yani baş jı heqê wi kari derdıkeve.

Melayê Cıziri dı helbesteka xwe ya di da ji dı heqê hostayê evinê da bı vê maneyê weha ci daye vê peyvıkê:

“Hostayê ışqê dıl hevot
ser ta qedem hıngi dısot”.

Ev her du malık bı Kurdiya xwerû weha ne:

“Hostayê evinê dıl guvaşt, perçıqand
jı seri heta lıngan hıngi ku dışewıtand”.

Pertewê Hekari ji dı helbesteka xwe da “hosta” bı vê maneyê weha bı kar aniye:

“Hosta bı sed derd û bela
amancê tir’endaz dıket”.

“Tir’endaz” Farısi ye, yani tiravêj. Hozên bı van her du malıkan daye zanin ku hostayê avêtına tiran, bı sed derd û belayan, wi jı çekên xwe yên tiravêj ra dıke amanc.

3– Avakarê diwarên avayiyan; kesê ku diwarên xaniyan, dıkanan û wd ava dıke, çêdıke, pısporê wi kari ye.

Me berê ji qala strana “Domamê” kırıbû û minakna jê numandıbûn, nişan dabûn. Dı ciyeki wê stranê da “hosta” bı vê maneyê, jı devê xortê evindar weha ci gırtiye:

“De lê lê lê domamê, bejna domama mı mina ye tayek rihana nûşıtıli

Sing û berê domama mı mina ye çiyayê Qerecdaxê, ku berf û baranê zû lê kıri

Memıkên domama mı mina ne mewıjên Çêrmûkê, ku bı mêwa xwe ve heba xwe çêkıri

Pozê domama mı mina ye kela Mêrdinê, ku hosta û necaran jı kêfa dılê xwe ra xweş çêkıri

Xwedê zane, isal heft sal e mı hêviya xwe jı rehma Xwedê nebırri, wele bile, mı j’te bırri

Mı kevırek dı nava qatên pışta Ecem da pêçaye-w daye ser vi dıli”.

“Qerecdax” çiyayeki nêzikê bajarê Amedê ye. Navê wi yê esli yê Kurdi “Qeracdar” e; rejıma Tırkan ew nav kıriye “Karacadağ”; Kurd ji wi navi bı awayê “Qerecdax” bı kar tinın. “Çêrmûk” ji qezayeka Amedê ye û bı xweşbûna mewıjên xwe hatiye naskırın. Ev nav, jı ber germaveka lı wır, dı eslê xwe da “Germok” e; paşê guheriye bûye “Çêrmûk”.