Mırov carna dıbıhize û dı hın weşanan da ji dıxwine ku peyvıka “kengê”yê, bı awayê “kengi” tê gotın yan tê nıvisin. Lê belê ew awa ne rast e; awayê rast ê vê peyvıkê “kengê” ye. Peyvıkê dı edebiyata Kurdi ya klasik û folkolra Kurdi da ji bı awayê “kengê” ci gırtiye.

Berê me dıvê em vê peyvıkê bıdın naskırın. Weha:

Ev peyvık salıxkırara (zerf) pırsa demê ye û jıbo van her sê tewırên pırsê bı kar tê anin:

1– Jıbo pırsa demê bı kar tê anin û bı wê, pırsa dema qewımina bûyerek yan kırına karek, tevgerek û wd tê kırın; bı wê, tê pırsin ku bûyerek dı kijan dem da qewımiye yan karek, tevgerek dı kijan dem da hatiye kırın û wd. Mesela, kesek dıpırse dıbêje “Gelo seminer dê kengê bê dayın?” Wek ku diyar e, lı vır ew kes pırsa dema dayına seminerê, dema kırına wi kari dıke.

Melayê Cıziri dı helbesteka xwe da yara xwe şıbandiye hiva ku dı bırca Dûpışkê da ye û dı heqê wê da bı vê maneyê weha ci daye vê peyvıkê:

“Bedra dı bırca Eqrebê
kengê jı ber perdê derê?”

“Eqreb” Erebi ye, yani dûpışk.

Melayê Bateyi ji dı “Mewlûd”ê da bı vê maneyê peyvık weha bı kar aniye:

“Da bıbinın kengê binın fırsetê

Nobedar ket’ne kenarê heyşetê”.

“Heyşet” Kurdi ye, yani ciyê wek gundek yan bajarokek yan bajarek.

Siyahpoş ji dı helbesteka xwe da deng lı xwe kıriye û dı heqê xwe da bı vê maneyê weha ci daye vê peyvıkê:

“Ta kengê Siyahpoş, tu dı medh’i da bıbêji
şoxê û ter û nazıkê û horicemalê?”

Ev her du malık bı Kurdiya xwerû weha ne:

“Siyahpoş, tu dê heta kengê dı pesnê wê da bıbêji
wê şoxê û ter û nazıkê û bı rındiyê wek horiyan?”

Peyvıkê dı çivanokeka geli da ji, ku navê wê “Kengê germ e?” ye, weha ci gırtiye:

“Keroşkek jı keroşkek ra got iro germ e

Keroşka di got na, ne ku iro germ e

Wê keroşkê got lê kengê germ e?

Keroşka di got ew roj germ e

ku nêçirvan tajiyan bıdın ser me

û riya evraz lı me bıgırın, riya serejêrê bıdın ber me”.

2– Jıbo pırsa neyekser û nerastin bı kar tê anin; jıbo pırsa wısa bı kar tê anin ku bı rasti ew ne pırs e, lê jıbo pitkırın û xurtkırın û zexmkırına ditınek, bı awayê pırsê tê gotın.

Ehmedê Xani dı beşê 39’an ê “Mem û Zin”ê da dema daye zanin ku Mem çûye baxçeyê koşka Mir û lı wır deng lı sorgulek kıriye, peyvık jı devê wi bı vê maneyê weha bı kar aniye:

“Go ey gul, eger tu nazenin i
kengê tu jı rengê rûyê Zin i!”

Yani tu ne jı rengê rûyê Zinê yi, rûyê Zinê jı te xweşıktır e; ev mane, bı pırsa nerastin hatiye dayın.

Feqiyê Teyran ji dı helbesta xwe ya bı navê ”Dılo, rabe” da deng lı dılê xwe kıriye û bı vê maneyê weha ci daye vê peyvıkê:

“Eger aq’l i, were cengê

Bıbêj nefsê heta kengê
tu xafıl bi bı vi rengê!”.

Melayê Cıziri dı helbesta xwe ya pêşin da deng lı meygêr kıriye û ev peyvık bı vê maneyê weha bı kar aniye:

“Were saqi, heta kengê
neşoyin dıl jı vê jengê?”

“Seqi” Erebi ye, yani meygêr.