Wek ku berê ji dı “Kuncê Zımên” da bı hın munasebetan me dabû zanin, carna tê ditın ku dı Kurdiya Bakur da hın peyvık, bı awayê Kurdiya Başur bı kar tên anin. Yek jı wan peyvıkan ji “Kurditi” ye. Carna mırov dıbine ku ev peyvık bı awayê “Kurdayeti” tê gotın û tê nıvisin. Jı ber ku peyvık dı Kurdiya Başur da bı awayê “Kurdayeti” bı kar tê anin, tê zanin ku hın Kurdên Bakur dıbêjın qey ew awa rast e û dı Kurdiya Bakur da ji wısa bı kar tinın.

Berê dıvê em vê yekê bdın zanin ku dı Kurdiya Başur da ne tenê ev peyvık, lê gelek peyvıkên di ji bı wi awayi bı kar tên anin. Mesela, dı Kurdiya Başur da ”bırati” bı awayê ”bırayeti”, ”dostani” bı awayê “dostayeti”, “kesiti” bı awayê “kesayeti”, “xızmiti” bı awayê “xızmayeti” û wd bı kar tên anin. Yani dı wi zarê Kurdi da ew awa bûye awayê sazkırına navên neberçav.

Bı peyveka di, dı Kurdiya Başur da “ayeti”, wek pêvekek bı dûwayiya hın navên berçav yan hın salıxnavan (sifetan) ve tê kırın û wan navan yan wan salıxnavan dıke navên neberçav, mana “rewşa kesan” yan “rewşa tıştan” dıde wan.

Lê belê karanina wi awayi dı Kurdiya Bakur da şaşi ye. Lewra ew awa lı Kurdiya Bakur nayê. Weha:

Dı Kurdiya Bakur da pêveka navên sazber ên neberçav, tenê tipa “i”yê ye. Ew tip tê dûwayiya nav yan salıxnavên xweber yan sazber û dıgel wan, navên sazber ên neberçav saz dıke, pêktine.

Eger tipa dûwayiya navek yan salıxnavek tipeka bêdeng be, “i”ya pêvek yekser tê dûwayiya wi navi yan wi salıxnavi û wi dıke naveki sazber ê neberçav. Wek “karker+i=karkeri”, “mir+i=miri”, “paqıj+i=paqıji”, “qenc+i=qenci”, “şıvan+i=şıvani”, “xırab+i=xırabi”, “xızan+i=xızani”, “hevwelat+i=hevwelati” û wd.

Dı edebiyata Kurdi ya klasik û folklora Kurdi da ji vi awayi ci gırtite. Mesela, hozanê gewre Melayê Cıziri dı helbesteka xwe da daye zanin ku ew rûmet nade rutbeyên bılınd û dı peyvıkên “miri” û “padişahi”yê da ev awa weha bı kar aniye:

“Miri û padişahi, mûyek lı nık Melayi

Nadım bı mılkê alem yek zerreyek inayet”.

“_nayet” Erebi ye, yani bal, bala ku kesek dıde keseki di yan dıde tıştek. Lı vır mexseda Melê, bala yara wi ye.

Mamostayê mezın Ehmedê Xaniyê nemır, dı beşê 57’an ê “Mem û Zin”ê da dema şiret kıriye ku mırov bıbe dostê kesên qenc, weha ci daye peyvıka “qenci”yê:

“Ew qenc ın û qenciyê dızanın

Ew xeyr-ı jı qenciyê nızanın”.

Siyahpoş ji dı ciyeki “Seyfulmulûk”ê da şireteka wek şireta Xani kıriye û “qenci” weha bı kar aniye:

“Eger tu arıf i, ya qenc bıçine
jı xeyrê qenciyê tıştek mebine”.

Mela Xelilê Sêrti ji dı “Nehcul’enam”ê da weha ci daye “qenci”yê û “xırabi”yê:

“Ku qenci kete qelbê te, lez bıke

Xırabi jı şeytani ye, wê meke”.

Me bı munasebeta peyvıka “kani”yê qala strana “Zeriyê” kırıbû û parçeyek jê nişan dabû. Xortê ku bûye evindarê Zeriyê, dı ciyeki stranê da nıfır lı bavê keçıkê kıriye û hıngê “xızani” û “gavani” weha bı kar anine:

“Ez’ê duayek jı Rebê alemê bıkım, hun bêjın amin; xızani zehmet e,
bıla janek têkeve nava pezê bavê wê Zeriyê

Bıla bavê Zeriyê heft sal bıke gavaniyê”.

Dı hın peyvên me yên pêşiyan da ji vi awayi ci gırtiye. Mesela, dı peyveka pêşiyan da weha tê gotın: “Ku tu qenci neki, xırabi ji meke”. Dı peyveka pêşiyan a di da ji weha: “Du parên xızaniyê nezani ye”. Peyveka pêşiyan ji weha ye: “Heqi jı destê neheqiyê zare-zar e”. Ev ji peyveka pêşiyan a di ye: “Çer dı şiriyê da, wer dı piriyê da”. Peyveka pêşiyan ji ev e: “Xwiyê şiri, heta piri”.

Eger navek yan salıxnavek yekhece be, hıngê, carna tipa “t”yê wek gihinekek dıkeve navbera wi navê yekhece yan wi salıxnavê yekhece û vê “i”ya pêvek; hıngê “i”yeka di ji wek gihinekek dıkeve navbera wi navi yan salıxnavi û wê “t”yê. Bı wi awayi, navê sazber ê neberçav jı wan her siyan tê sazkırın, pêktê. Wek “berx+i+t+i=berxiti”, “bûk+i+t+i=bûkiti”, “din+i+t+i=diniti”,“genc+i+t+i=genciti”, “jın+i+t+i=jıniti”, “mêr+i+t+i=mêriti”, “ter+i+t+i=teriti” û wd.