Wek ku jı van minakên jorin diyar dıbe, dı edebiyata Kurdi ya klasik da awayê nasandın û kıfşkırına navên nêrin bı tipa “i”yê ji, welew ku kêm be ji, bı kar hatiye anin. Lı vır dı heqê forma nasandın û kıfşkırına wan navan da, pırsek tê pêşberê me. Ew pırs ev e:
Gelo dıvê em dı peyvinê û nıvisinê da kijan awa, kijan form bı kar binın? Bı peyveka di, madem ku her du awa ji dı edebiyata Kurdi ya klasik da bı kar hatıne anin, em’ê çawa bıkarın awayek bı ser awayê di ra bıgırın?  
Em’ê bıxebıtın ku bersiva vê pırsê bıdın. Weha:
Em teraziyek daynın ber xwe; her awayek dıgel serçavi û jêderên wi, daynın ser aliyeki wê teraziyê û bınêrın kijan ali gıran tê.
Wek ku me lı jor ji da zanin, awayê nasandın û kıfşkırına navên nêrin bı tipa “i”yê, tenê lı herêma Badinan û hın deverên herêmên Botan û Hekariyê bı kar tê anin. Dema em xerita Kurdıstanê lı ber xwe vekın û lı wan herêman bınêrın, em’ê bıbinın ku lı gora pıraniya welêt, ew herêm pırr bıçûk ın. Lê belê pıraniya Kurdên Kurdıstana Jorin, dı nasandın û kıfşkırına navên nêrin da awayê “ê”yê bı kar tinın. Lı aliyê rojava heta Adiyemanê û Meraşê, lı aliyê bakur ji heta Qersê, ev awa bı kar tê anin. Tewr Kurdên  Anatoliyê yên lı herêmên Enqerê, Qeyseriyê, Qırşehrê û Qonyayê ji vi awayi bı kar tinın.
Wek ku me lı jor got, dı edebiyata Kurdi ya klasik da ji, lı rexê awayê “i”yê, awayê “ê”yê ji ci gırtiye. Welew ku em wan her du awayan jı aliyê edebiyata klasik ve wek hev qebûl bıkın ji, awayê “ê”yê gelek gıran tê. Lewra gıraniya pıraniya Kurdıstanê ji tê ser wi aliyi. Eger gıraniya aliyê “i”yê 100 gram be, gıraniya aliyê “ê”yê 900 gram e.
Nexu, bı ditına me, dıvê ku bı gışti hemi rewşenbirên Kurd, bı taybeti ji hemi nıviskar û rojnamevanên Kurd awayê “ê”yê bı kar binın û nebêjın qey awayê “i”yê rast e. Wek ku berê ji bı hın munasebetan me dabû zanin, her tıştê ku lı Kurdıstana Jêrin bı kar tê anin, nabe ku mırov rast qebûl bıke û wek qalıbeki hazır bıgıre û wısa bı kar bine.
Bê guman tıştên rast ji, tıştên şaş ji lı hemi beş û herêmên welêt hene. Lı ber vê rewşê wezifa me ew e ku em tıştên rast ên wısa tespit bıkın û bı kar binın ku, hem lı edebiyata klasik û folklora Kurdi û awayê pıraniya Kurdıstanê tên, hem ji lı bıngehokên rêzımani tên.
Em hêvidar ın ku xuşk û bırayên me yên jı herêmên Badinan û Botan û Hekariyê jı ber vê ditına me dılgıran nebın. Lewra doz ne doza vê herêmê û wê herêmê ye; lê belê doz doza Kurdıstanê ye, doza neteweyê Kurd e û doza zımanê me yê neteweyi ye. Dıvê ku em hemi Kurdıstani bıfıkırın û Kurdıstani tevgerın, bıxebıtın ku zımanê xwe yê neteweyi ji bıkın zımaneki Kurdıstani, bı taybeti dı nıvisinê.da bıkın zımaneki yekawa.
Lı vır me dıvê em qala istisnayek bıkın û wê istisnayê ji bı xwendevanên berrêz bıdın zanin. Ew ji ev e:
Hın navên nêrin ên yekhece hene ku, dı forma nasandın û kıfşkırınê da, wek navên mêyin tipa “ê”yê tê dûwayiya wan. Mesela, “bav” dıbe “bavê”, “mam” dıbe “mamê”, “hesp” dıbe “hespê”, “xal” dıbe “xalê”, “xelk” dıbe “xelkê” û wd.
Vi awayi ji dı edebiyata Kurdi ya klasik û folklora Kurdi da ci gırtiye. Mesela, dı parçeyeka strana “Weso” da weha tê gotın:
“Mala Wesso, lê lê lê, j’mala wê da, way way
Mala gewrê, lê lê lê, j’mala wê da, way way
Gerdena Wesso, lê lê lê, mori tê da, way way
Gerdena gewrê lê lê lê, mori tê da, way way
W’ez ramisım, lê lê, d’mala bavê da, way way
W’ez ramisım, lê lê, d’mala bavê da, way way”.
Lı vır jıbo pitkırın û xweşkırına ahenga stranê, navê “Weso” hatiye şıdandın û bûye “Wesso”. Dı hın stranên geli yên di da ji ev awa tê ditın.
Straneka govendê ya di ji heye; navê wê “Ez û Keçkokê” ye. Dı parçeyeka wê da ji dı forma kıfşkırınê da “ê” hatiye dûwayiya navê “bav” û bı wi awayi ew nav bûye “bavê”.

Ew parça wê stranê weha ye:
“W’ez û keçkokê çûne avêo
W’ez û xweşkokê çûne avêo

W’ez’a bûme jan û ketım nav’êo
W’ez’a bûme jan û ketım nav’êo

W’ez’a d’ber’ê ger’yam nola bavêo
W’ez’a d’ber’ê ger’yam nola bavêo”.
Wek ku dıxuye, dı van her du stranên geli da ji “bav” bûye “bavê”. Dı strana 2’yan da, “w”ya ku hatiye serê şûnnava “ez”ê û “a”ya ku hatiye dûwayiya wê şûnnavê, jıbo xweşkırına ahenga stranê ye. Dı hın stranên geli yên di da ji hın tipên weha tên serê hın şûnnavan û tên dûwayiya wan.
Dı peyveka pêşiyan a Kurdi da ji “bavê” weha ci gırtiye: “Kur darê bavê dıgıre, keç teşiya dê dıgıre.”