Wek ku me lı jor da zanin, peyvıka “kani”yê maneyeka têwkıri (mecazi) ji dıdêre, maneyeka wê ya têwkıri ji heye; ew mana têwkıri ji weha ye: Jêder û serçaviya malhebûnek, tıştek, rewşek; ciyê ku malhebûnek, rewşek yan tışteki di jê dertê, jê peyda dıbe.

Peyvıkê bı vê mana xwe ya têwkıri ji dı edebiyata klasik û folklorê da bı awayê “kani” ci gırtiye. Mesela, Evdırehim Rehmi, dı helbesteka xwe da bı vê maneyê weha ci daye peyvıkê:

“Kaniya derdan ku derbû, cû, cûbar ket’ne rû

Rengê simayê mulewwen geh sıpi, geh zer dıbû”

“Simayê mulewwen” yani rûyê rengin. Wek ku diyar e, hozên lı vır “kani”, bı mana “serçaviya derdan” bı kar aniye, ku maneyeka têwkıri ye.

Çivanokeka me ya geli ya pırr dırêj û xweş heye, ku dı dema kutana dan û savarê da tê gotın. Kesên ku dı cırnan da dan bı coniyan (desticırnan) dıkutın, yek jı wan wê çivanokê malık bı malık dıbêje, yê di ji wan malıkan yek bı yek tekrar dıke û lê vedıgerine. Peyvıka ”kani”yê dı ciyeki wê çivanokê da, bı her du maneyên xwe weha ci gırtiye:

“Ew keçıka cer lı mılan

wa ye dıçe kaniya cılan

Çav’i reş ın j’kaniya kılan

Agır dıxe nava dılan”.

Wek ku diyar e, lı vır “kani”ya dı malıka 2’yan da bı mana rastin e, bı mana ferhengi ye; lê “kani”ya dı malıka 3’yan da bı mana têwkıri ye, bı mana mecazi ye.

Peyvıkê bı mana xwe ya têwkıri, dı peyveka pêşiyan a Kurdi da ji weha ci gırtiye: “Mêr kani ye, jın berm e”.

“Berm”a dı vê peyva pêşiyan da, ciyê cıvina avê ye. Jı “berm”ê ra lı hın hêlên Kurdıstanê “liç”, lı hın hêlan ji ”bırk” tê gotın. Ev peyvık dı zımanê Pehlewi da “werm” bûye, dı Kurdi da bûye ”berm”. Peyvık hevmana “hewz”a Erebi ye. Dı Tırki da peyvıkeka bı vê maneyê tune; jı ber wi semedi, dı wi zımani da “hewz”a Erebi bı kar tê anin. Dı peyva pêşiyan a jorin da mêr bı kaniyek, jın ji bı bermek, bı hewzek hatiye şıbandın. Yani mêr tıştan jı mala xwe ra dıbe, jın ji wan tıştan dıcıvine û lı wan xwediti dıke.