Pıştê van jêkvekırın (tehlil) û minakên lı jor diyarkıri, vêca em bala xwe bıdın mana peyvıka “lêker”ê. Wek ku jı jêkvekırın û minakên jorin ji baş kıfş dıbe û tê zanin, mana “lêker”ê ji weha ye: “Kes, lawır yan tıştê ku karek, te’sirek lı kesek yan lı lawırek yan lı tıştek dıke yan kıriye”. Yani “lêker” ew e ku karek, tevgerek‚ çalikyek, te’sirek tine meydanê yan aniye meydanê; ne ku kar û tevger û çalaki û te’sir bı xwe ye. Jı “lêker” ra bı Erebi “faıl”, bı Tırki “özne”, bı _nglizi ji “subject” (sabcikt) tê gotın.

Wek ku diyar e û lı ber çavan e, ev peyvıka “lêker”ê mana “fi’l”a Erebi nade; lê maneyeka di ya cuda dıde. Jı ber vi semedi, nabe ku ev peyvık bı mana “fi’l”ê bı kar bê anin. Wek ku me berê ji bı hın munsebetan dabû zanin, maneyeka ku dı peyvıkek da tune, mırov nıkare bı zorê yan lı gora daxwaza dılê xwe lı wê peyvıkê bar ke û bêje “bıla weha be”.

*

Pıştê van jêkvekırın û minakên jorin û gihana dûwayika (netice) ku “lêker” mana “fi’l”a Erebi nade, vêca me dıvê em dı heqê peyvıkeka di da çend rêzan bınıvisın û bıdın zanin ku ew peyvık mana “fi’l”a Erebi dıde; her weha, me dıvê em dı şûna “lêker”ê da, karanina wê peyvıkê jı rewşenbirên Kurd, xasma jı nıviskar û rojnamevanên Kurd ra pêşkêş bıkın.

Ew peyvık, “kırar” e.

Mana ferhengi ya peyvıka “kırar”ê, weha ye: “Karê ku tê kırın yan hatiye kırın; tevgera ku tê kırın yan hatiye kırın; kar û tevgera ku jı kesek yan jı kesna, jı lawırek yan jı lawırna, jı tıştek yan jı tıştna peyda dıbe û tê meydanê yan ji peyda bûye û hatiye meydanê”.

Wek termeka rêzımani ji mana “kırar”ê weha ye: “Peyvıka ku qewımina bûyerek, kırına karek yan ketına lıvek, tevgerek nişan dıde, dınumine, dıde zanin”. Mesela, dema kesek bêje “Bınefşê dı cejna Newrozê da helbestek xwend”, lı vır peyvıka “xwend”ê dıbe kırar. Lewra kırına karek, tevgerek dıde zanin, dınumine, nişan dıde. Eger kesek bêje “Bawer nameyek dınıvise”, lı vır ji peyvıka “dınıvise”yê dıbe kırar. Lewra ew ji kırına karek, tevgerek dıde zanin, dınumine, nişan dıde.

Ev peyvık yani “kırar”, jı “kır”a koka fi’la “kırın”ê û pêveka “ar”ê hatiye sazkırın.

Ev pêveka “ar”ê carna tê dûwayiya hın navan, carna ji tê dûwayiya kokên hın fi’lan û dıgel wan, navên sazber pêktine, saz dıke. Mesela, tê dûwayiya “guh” û dıgel wi navi, bı awayê “guh+ar=guhar” naveki sazber pêktine; tê dûwayiya “kom”ê û dıgel wi navi, bı awayê “kom+ar=komar” naveki sazber pêktine; tê dûwayiya “pêr” û dıgel wi navi, bı awayê “pêr+ar=pêrar” naveki sazber pêktine. Ev pêveka “ar”ê carna ji tê dûwayiya hın salıxnavên (sifet) xweber û dıgel wan, salıxnavên sazber pêwktine. Wek “kevn+ar=kevnar”.

Aha “kırar” ji bı awayê “kır+ar=kırar” hatiye sazkırın.

Jı vê celebê hın nav hene ku, jıbo “kırar”ê dı destê me da dıbın minakên berçav. Yek jı wan navan “gotar” e, ku bı awayê “got+ar=gotar” hatiye sazkırın. Mana wê peyvıkê weha ye: “Peyva ku jı aliyê kesek ve tê gotın; peyva ku jı aliyê kesek ve dı cıvinek da, dı mıtingek da, dı konferansek da, dı seminerek û wd da jı hın kesên di ra tê gotın, jı hın guhdaran ra tê pêşkêşkırın”. Mesela, kesek dı heqê peyva siyasetkarek da dıbêje ”Gotara wi siyasetkari gelek gırıng bû”.

Ev awa, awayeki zımanên _rani ye û hem dı Kurdi da, hem ji dı Farısi da heye. Dı her du zımanan da ji pêveka “ar”ê tê dûwayiya kokên hın fi’lan û dıgel wan kokan, navên weha pêktine. Dı Farısi da ji peyvıkeka wek “gotar”ê heye; ew ji “guftar” e. Fi’la ku dı Kurdi da koka wê “got” e, dı Farısi da koka wê “guft” e. Wek ku dı Kurdi da “ar” tê dûwayiya wê kokê û wê dıke “gotar”, dı Farısi da ji “ar” tê dûwayiya “guft”ê û wê dıke “guftar”.

Jı “gotar”ê û pêveka “van”ê, “gotarvan” ji hatiye sazkırın. Mana wê peyvıkê ji weha ye: “Kesê ku gotarek dıbêje; kesê ku dı cıvinek da, dı konferansek da, dı seminerek da û wd dıpeyıve û jı hın guhdaran ra gotarek dıbêje, gotarek pêşkêş dıke. Mesela, kesek dıbêje “Gotarvanê seminerê lı ser edebiyata Kurdi ya klasik dûr û dırêj peyıvi”.

Jı vê celebê peyvıkeka di ji heye; ew ji “nıvisar” e. Ew peyvık ji wek “gotar”ê, dı destê me da jıbo “kırar”ê dıbe minakeka berçav. Ew peyvık yani “nıvisar” ji bı awayê “nıvis+ar=nıvisar” tê sazkırın. Mana wê peyvıkê ji weha ye: “Tıştê ku lı ser kaxıdek, lı ser texteyek, lı ser kevırek û wd hatiye nıvisin û naverokeka wê ya famkıri heye, maneyek dıde, tıştek jê tê famkırın”. Mesela, kesek dıbêje “Mın dı kovareka çandeyi da nıvisareka xweş xwend”.

Peyvıkeka di ya jı vê celebê ji “didar” e. Ew ji jı “dit”ê û pêveka “ar”ê, bı awayê “dit+ar=ditar” hatiye sazkırın; dı karaninê da bı awayeki derbıngehok (istisnai) tipa “t”yê guheriye bûye “d” û peyvıkê dı zımên da bı awayê “didar” ci gırtiye. Mana wê peyvıkê ji weha ye: “Rewşa diyarbûna kesek jı hın kesên di ra; rewşa ku kesek bı wê, jı hın kesên di ra diyar dıbe, dıxuye”.