SAL: 6
HEJMAR: 151
1 Gulan 2006
ANASAYFA
YORUMLAR
KÜLTÜR
YAZARLAR
DENG YAYINLARI
DENG DERGÝSÝ
Dema Nû Arþiv
Roja Teze Arþiv

Ji bo nivîsên M. Emin BOZARSLAN bitikinin

“Ý”, NE “E” - II

“Ý”, NE “E” - III

“ÝRO”, NE “ÝROJ” - I

“ÝRO”, NE “ÝROJ” II

”JAR”, NE ”HEJAR”-I

”JAR”, NE ”HEJAR”-II

“JAR”, NE “HEJAR”-III
“JI” Û “LI”-I

“JI” Û “LI”-II

“JI” Û “LI”-III

“JI” Û “LI”-IV

“JI” Û “LI” -V

“JI” Û “LI” -VI

“JI” Û “LI” -VII

”JIMAR”, NE ”HEJMAR”-I

”JIMAR”, NE ”HEJMAR”-II
JIMARÊN RÊZÊ- I

JIMARÊN RÊZÊ- II

M. EMÝN BOZARSLAN .......................................... / Kuncê Zýmên
 

JIMARÊN RÊZÊ- III

Eger tipa paþiya jimarek dengdar be, hingê ”y” wek gihinekek dikeve navbera wê jimarê û pêveka ”an”ê; wek ”didu+y+an= diduyan”. Mesela, kesek dibêje ”Ez di gera xwe da roja pêþin çûm Êlihê, roja diduyan ji ji wir çûm Farqinê”. Minakek ji weha: ”Di komelê da seminera pêþin li ser edebiyata Kurdi bû, ya diduyan ji li ser folklora Kurdi bû”.

Jimara pey a diduyan, ku sisê ye, rewþeka piçek cuda didêre. Lewra, ji ber ku tipa wê ya paþin ”ê” ye, di rêzkirinê da ew ”ê” diguhere dibe ”i” û jimar bi awayê ”sisi+y+an=sisiyan” tê karanin. Mesela, kesek dibêje ”Ez du roj li Botan mam, roja sisiyan ez ji wir çûm Xerzan”. Minakek ji weha: ”Ez’ê du roj li Bedlisê biminim, roja sisiyan ez’ê ji wir herim Mûþê”. Vê jimarê bi awayê jimara rêzê, di peyveka pêþiyan a Kurdi da ji ci girtiye. Ew peyva pêþiyan li ser durustiya di hevaliyê da ye û weha ye: ”Ku du heval bi hev ra rast bin, ê sisiyan Xwedê ye”. Yani Xwedê ji wan ra dibe alikar.

Di strana ”Mala Nasir” da, jimarên ku tipên wan ên paþin bêdeng in û yên ku dengdar in tev, bi awayê jimarên rêzê ci girtine. Di ciyeki wê stranê da ji devê Mihemed Eliyê mala Nasir weha hatiye gotin:

”Vê sibekê sê qor fiþekên modeliyê rijiyabûn ser ebayê

Min destek ji nava wan neqandibû; gula pêþin, mi bera bejn û bedena Silêmanê Mistê dayê

Gula diduyan, mi bera bejn û bedena Ûsifê Eminayê dayê

Gula sisiyan, mi bera bejn û bedena Mistê birayê

Heci Mihemed dayê

Gula çaran, mi bera bejn û bedena Bazo dayê

Gula pêncan, di tifinga mi da asê bûye, tifinga mi sifirkel kiriye, ji êvara Xwedê ve ez dikim-nakim bi nikula etmaniyê jê dernayê”.

Di ciyeki di yê wê stranê da ji ji devê Heci Mihemedê Mistê Qutoyê Reþkoti ev jimarên rêzê weha hatine karanin:

”Gula pêþin, berdin bejn û bedena Xalitê biraye

Ê diduyan, bikujin Rizganê Axaye

Ê sisiyan, bikujin Hemidê zavaye

Ê çaran, keysê binin û bikujin Mihemed Eli,

bavê xezebê, gamêþê dehlê, beranê kostekkiri, gurê meha Sibatê, roja þer û xemên giran daim daim deqê sed peya ye”.

Wek ku diyar e û li ber çavan e, di van minakên jorin ên folklori da nehatiye gotin ”yekemin”, ”duwemin”, ”sêyemên”, ”çaremin” û ”pêncemin”; lê hatiye gotin ”pêþin”, ”diduyan”, ”sisiyan”, ”çaran” û ”pêncan”. Lewra di Kurdiya jorin da weha tê gotin; di Kurdiya jorin da çu kesek, jimarên rêzê bi awayên Farisi bi kar nayne.

Nuha ji em qala jimarên moviki yên rêzê bikin. Jimarên moviki ew jimar in ku di navbera deha-dehên jimarên di da wek movikan ci digirin, jimarên di deha-deh digihinin hev û bi hev ve bend dikin. Movikên tiliyan çawa beþên tiliyan digihinin hev, ev jimar ji jimarên di deha-deh digihinin hev û bi hev ve bend dikin, girêdidin.

Ji jimarên moviki ”deh”, wek jimarên di pêveka ”an”ê digire; yani ew pêvek tê dûwayiya wê û bi wi awayi ew jimar dema ku dibe jimara rêzê, dikeve awayê ”deh+an=dehan”. Mesela, kesek dibêje ”Ez neh roj li Germokê mam, roja dehan ez ji wir çûm Siwêrekê”.

Siyahpoþ ew jimara rêzê weha bi kar aniye:

”Li ser textê dehan ew þahê Qulzem
çeleng rûniþt weki Keyxusrew û Cem”.

 
Geri Dön Baþa Dön Yazýcýya Ver